Bơi trải đền, chùa Ngọ Dương

Những nét riêng có

Trên địa bàn thành phố và cả nước hiện có không ít lễ hội đua thuyền. Song, Lễ hội bơi trải đền, chùa Ngọ Dương luôn thu hút sự quan tâm đông đảo của người dân địa phương và du khách thập phương bởi những nét riêng có.

Theo Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội phường An Phong, Lễ hội bơi trải đền, chùa Ngọ Dương được tổ chức nhằm tưởng nhớ ngày hóa của vị thành hoàng làng là Hoàng Độ cư sĩ - vị tướng thời Hai Bà Trưng có công đánh giặc bảo vệ đất nước, thể hiện ý thức “uống nước nhớ nguồn” của cộng đồng đối với các bậc tiền nhân có công với dân với nước.

Xưa, các trải tham gia thi đấu, tranh giải được đóng bằng gỗ dẻ (nhẹ, không thấm nước). Nay, các trải được làm bằng chất liệu composite (nhẹ và bền). Trải có đầu và đuôi hình rồng, thân vẽ vẩy. Các trải đều được sơn vẽ màu vàng. Trước khi các đội tham gia bơi trải đều phải vào đền lễ Thành hoàng làng. Sau đó ra bến tập kết các trải, mỗi đội lên trải của đội mình. Khi có hiệu lệnh 3 hồi trống, phất cờ, các trải dàn hàng ngang và bắt đầu cuộc bơi trải.

Khác với các lễ hội bơi trải trong vùng và địa phương khác ở quá trình thực hành bơi ở hình thức và kỹ thuật chơi. Bơi trải đền, chùa Ngọ Dương kết hợp cả về tốc độ và kỹ thuật bơi cao bởi đòi hỏi phải bơi các “vòng đơn và vòng kép”. Nếu không có kỹ thuật bơi tốt, các trải rất dễ bị lật thuyền và bơi vòng rộng hoặc các trải có thể va chạm nhau.

Với những nét đặc sắc riêng, năm 2020, Lễ hội bơi trải đền, chùa Ngọ Dương chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Gìn giữ, phát huy

Với người dân địa phương, lễ hội bơi trải không chỉ là một sự kiện thể thao, giải trí đơn thuần mà còn là một bảo tàng sống động, lưu giữ những giá trị văn hóa, lịch sử, tâm linh quý báu của cộng đồng. Qua từng nhịp chèo, tiếng hò reo, nghi thức lễ bái, người dân Ngọ Dương không chỉ tái hiện lại truyền thống anh hùng của cha ông mà còn truyền tải những thông điệp sâu sắc về lòng biết ơn, tinh thần đoàn kết, ý chí vượt khó và niềm tin vào sức mạnh của cộng đồng.

Cũng bởi thế, nhiều người con địa phương dù xa quê, dù bận rộn với công việc nhưng mỗi khi đến lễ hội đều cố gắng thu xếp thời gian tham dự hoặc tham gia đội trải. Anh Ngô Văn Tú ở Tổ dân phố Ngọ Dương cho biết, hơn chục năm nay, anh đều tham gia đội trải của tổ dân phố. Việc tham gia vừa để rèn luyện sức khỏe vừa góp phần gìn giữ, phát huy truyền thống văn hóa giàu bản sắc của quê hương.

Phó chủ tịch Thường trực UBND phường An Phong Trần Văn Hải cho biết, bơi trải, ngoài ý nghĩa gắn với ngày hoá của vị thần còn thể hiện tinh thần thượng võ của dân tộc, sự gắn kết cộng đồng hết sức rõ nét. Sau khi kết thúc thi đấu, các tổ dân phố có đội trải tham gia thi tổ chức liên hoan. Đây không đơn thuần là hoạt động tổng kết, chào mừng năm mới với những ước vọng mới, còn là hoạt động gắn kết các gia đình trong tổ dân phố, từ đó nâng cao tính cộng đồng, tinh thần đoàn kết, sẻ chia. Cũng bởi thế, Lễ hội bơi trải đền, chùa Ngọ Dương không chỉ là dịp thể hiện tinh thần thượng võ của dân tộc, giáo dục truyền thống, đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc đến thế hệ hậu sinh, mà còn biểu dương sức mạnh, gắn kết cộng đồng.

Các đội trải tranh tài trên sông Cổ Bồng.

Lễ hội bơi trải là niềm tự hào của riêng người dân phường An Phong đồng thời là điểm nhấn văn hóa đặc sắc của thành phố Hải Phòng. Mỗi năm, lễ hội thu hút hàng nghìn du khách thập phương đến tham dự, chiêm ngưỡng và trải nghiệm nét đẹp văn hóa truyền thống độc đáo này.

Để tiếp tục gìn giữ, phát huy giá trị của lễ hội, phường An Phong tiếp tục duy trì, mở rộng, nâng tầm quy mô theo hướng mời thêm các đội trải từ các địa phương khác trên địa bàn thành phố tham gia, tạo điều kiện để các đội trải của địa phương có thêm cơ hội giao lưu, nâng cao kỹ năng và góp phần quảng bá, giới thiệu nét độc đáo của bơi trải Ngọ Dương.

Lễ hội bơi trải được tổ chức vào ngày 24, 25 tháng chạp và các ngày 2, 3, 5 tháng giêng, trong đó ngày 24 làm lễ tế cáo yết (nhập tịch); ngày 25 hạ thủy các trải, làm lễ rước nước; ngày 2, 3, 5 thi đấu tranh giải bơi trải và kết thúc lễ hội vào mùng 5 (tống tịch). Tham gia bơi trải là những nam giới từ 18 đến 45 tuổi, có sức khỏe, hiểu biết về bơi trải. Người tham gia bơi trải trong năm đó gia đình không có tang trở, trong những ngày thi đấu phải ở tập trung, tuyệt đối không được dùng rượu và đồ mặn. Trang phục của các thành viên mỗi trải theo 5 màu ngũ hành: đỏ, vàng, xanh nõn chuối, xanh lam và màu hồng; lưng và đầu thắt dải lụa đỏ.

Nguồn: Báo và Phát thanh, truyền hình Hải Phòng